Een idee uit een laboratorium in Groningen dat uitgroeit tot een tablet die voor het eerst wordt getest bij patiënten. In de wereld van geneesmiddelenontwikkeling gebeurt dat zelden. Toch is dat precies wat ondernemer Kees van der Graaf, eigenaar van het bedrijf Sulfateq en farmacoloog Rob Henning van het UMCG hebben bereikt met SUL-238, een kandidaat-medicijn dat mogelijk kan helpen bij chronische aandoeningen als Parkinson, Alzheimer, hartfalen en nierziekten.
“Wij hebben samen met onze partners vanuit een idee een tablet gemaakt”, zegt Van der Graaf. “En we hebben nog steeds de positie dat wij alles zelf kunnen beslissen.”
Het verhaal begint ruim vijftien jaar geleden bij Rob Henning in het UMCG. Hij deed onderzoek naar winterslapers, zoals Syrische goudhamsters, en vroeg zich af hoe dieren maandenlang kunnen overleven met een extreem lage stofwisseling, zonder blijvende schade aan organen en cellen. Bij mensen kan afkoeling gevolgd door opwarming leiden tot schade aan cellen, terwijl winterslapers daartegen beschermd zijn..
Henning legde daarmee de basis voor een nieuw concept. Sulfateq ging vervolgens op zoek naar stoffen die menselijke cellen en daardoor ook weefsels en organen konden beschermen. Dat groeide uit tot SUL-238. Later liet onderzoek van Guido Krenning (Chief Scientific Officer van Sulfateq en verbonden aan het UMCG) en zijn team zien dat de werking samenhangt met de energievoorziening van de cel. Volgens Van der Graaf is het medicijn fundamenteel anders ontwikkeld dan veel andere geneesmiddelen. “Veel mensen kijken naar één enzym dat geblokkeerd moet worden. Wij hebben op een andere manier naar de natuur gekeken. ”
SUL-238 richt zich op de mitochondriën, de energiefabriekjes van de cel. Door veroudering of ziekte kunnen die minder goed functioneren, waardoor de energievoorziening van cellen afneemt. Dat speelt een rol bij uiteenlopende chronische aandoeningen en enkele acute ziekten. Daarom onderzoekt het bedrijf de werking van SUL-238 bij meerdere ziektebeelden.
„We hebben het geluk gehad dat we op een heel fundamenteel niveau in de energievoorziening zitten”, zegt Van der Graaf. „Tot nu toe zijn alle dierproeven en ook de studies in gezonde mensen positief geweest.”
Het middel is inmiddels onderzocht in modellen voor onder meer Alzheimer, Parkinson, hartfalen, chronische nierziekten, COPD, veroudering en sepsis. Sulfateq beschikt over vijftien patenten op de stof en verschillende toepassingen ervan.
Dat een relatief klein bedrijf een nieuw molecuul zo ver weet te brengen, noemt Van der Graaf bijzonder. Veel kandidaat-geneesmiddelen worden volgens hem vroegtijdig verkocht aan grote farmaceutische bedrijven, omdat de kosten van verdere ontwikkeling snel oplopen.
„Het is echt onmogelijk om met alleen een goed idee een geneesmiddel op de markt te brengen”, zegt hij. „Maar ons is het wél gelukt om van een idee een product te maken.”
Dat gebeurde grotendeels in Groningen en Noord-Nederland. Voor de ontwikkeling werd samengewerkt met onderzoekers van het UMCG, regionale kennispartners en bedrijven. Ook medicijnproducent Ofichem in Ter Apel was betrokken. Een belangrijke impuls kwam volgens Van der Graaf van Biobrug, een programma van de Rijksuniversiteit Groningen dat samenwerking tussen bedrijven en universitaire onderzoeksgroepen stimuleert. Het initiatief werd opgezet door Annemieke Galema, voormalig directeur van Northern Knowledge. “Dat heeft ons echt stappen verder gebracht”, zegt hij.
Een belangrijke mijlpaal werd vorig jaar bereikt, toen SUL-238 veilig bleek te zijn bij gezonde vrijwilligers. Sinds mei 2026 krijgt voor het eerst een groep patiënten met Parkinson het middel toegediend in een klinische studie in samenwerking met het bedrijf CTC Netherlands, gevestigd op Campus Groningen. „Dat is een fantastische mijlpaal”, aldus Van der Graaf. „Je gaat van een idee naar een tablet die nu wordt gebruikt door mensen met een ziekte.”
Of het middel daadwerkelijk werkt, moet de komende jaren blijken. Bij Parkinson en Alzheimer verloopt ziekteprogressie langzaam, waardoor studies veel tijd kosten. Daarom kijkt Sulfateq ook nadrukkelijk naar hartfalen, en in het bijzonder naar vrouwen. Veel behandelingen voor hartfalen zijn vooral bij mannen onderzocht. Het team verwacht dat SUL-238 juist voor vrouwen een belangrijke nieuwe behandeloptie kan bieden.
Van der Graaf ziet SUL-238 ook als bewijs dat geneesmiddelontwikkeling niet per definitie het domein van grote farmaceuten hoeft te zijn. „Wij willen aantonen dat het kan”, zegt hij. „Iedereen roept dat er producten moeten komen. Wij hebben een tablet ontwikkeld. Nu moeten we zorgen dat het ook echt op de markt komt.”
Foto: v.l.n.r. zittend: Rob Henning, Guido Krenning, Daniël Swart. Staand: Kees van der Graaf
Het UMCG werkt verder aan de ontwikkeling van het nieuwe Centraal Laboratorium voor Diagnostiek en Research (CLDR). In de komende periode wordt het voorlopig ontwerp verder uitgewerkt tot een definitief ontwerp
Op Zernike Campus vinden innovatieve bedrijven de laboratoria, kennis en samenwerkingen om te groeien. Van startup tot scale-up: ontdek de mogelijkheden voor labruimte op Campus Groningen.
De bouw van het sportcentrum op Zernike Campus is begonnen. Van vrijdag 3 juli t/m zaterdag 25 juli 2026 zijn er heiwerkzaamheden.
