Lifelines zoekt na twintig jaar voor het eerst nieuwe deelnemers

‘Twintig jaar geleden startten we met 167.000 inwoners uit Noord-Nederland die de basis vormen van Lifelines’, zegt algemeen directeur Baukje Boertien. ‘En nu is het grote nieuws dat we voor het eerst in twintig jaar tijd nieuwe deelnemers gaan toelaten.’

Wat is Lifelines?

Lifelines is een van de grootste bevolkingsonderzoeken en biobanken van Europa. Een biobank is een opslagplaats voor lichaamsmateriaal, zoals bloed en urine, dat wordt gebruikt voor onderzoek. Sinds de start in 2006 volgt Lifelines ongeveer tien procent van de inwoners van de drie noordelijke provincies.

Het doel is inzicht krijgen in gezond ouder worden: hoe komt het dat de ene persoon oud wordt in goede gezondheid, terwijl de ander chronisch ziek wordt? Deelnemers vullen regelmatig vragenlijsten in over hun leefstijl, voeding en welzijn. Eens in de vijf jaar komen ze naar een onderzoekslocatie voor metingen en het afnemen van bloed. De geanonimiseerde data wordt wereldwijd gebruikt door onderzoekers, ziekenhuizen en bedrijven.

Wie kan meedoen?

Niet iedereen kan zich zomaar aanmelden voor de nieuwe lichting. ‘We zoeken echt een nieuwe generatie’, zegt Boertien. ‘Je moet veertig jaar of jonger zijn, wonen in Groningen, Drenthe of Friesland, én familie hebben die al meedoet, zoals broers, zussen, kinderen of kleinkinderen.’ Partners van oudere deelnemers vallen vaak af omdat ze boven de veertig zijn. Bestaande deelnemers krijgen binnenkort een bericht over hoe ze familieleden kunnen aanmelden.

Die keuze voor familieleden is bewust: zo kunnen onderzoekers erfelijke patronen en familiebanden over een langere periode volgen. ‘Doordat we nu al drie generaties volgen, kunnen we met deze nieuwe lichting hopelijk de vierde generatie toevoegen’, aldus Boertien.

Twintig jaar deelnemer

Isabelle Blaes doet al mee sinds het begin van Lifelines. Tijdens een bezoek aan de onderzoekslocatie in het UMCG ondergaat ze de bekende metingen, zoals een gewichts- en lengtemeting. ‘Ik vind het ontzettend waardevol’, zegt ze. ‘Al die tienduizenden mensen uit Friesland, Groningen en Drenthe die al twintig jaar lang gevolgd worden via vragenlijsten en metingen. Dat levert zulke waardevolle informatie op over hoe gezond we zijn, wat ervoor zorgt dat we ziek worden, en hoe we gezond kunnen blijven.’

Ze ziet ook zelf het belang van de familiebanden in het onderzoek: ‘Onze gezondheid hangt erg samen met onze leefstijl, die je van huis uit meekrijgt, én met onze genen. Die combinatie van familiebanden en leefstijl in al die data is ontzettend waardevol.’ Toen ze zich indertijd aanmeldde, wilden haar eigen familieleden ook meedoen, maar toen zat het onderzoek al vol.

Achter de schermen: het lab in Roden

Een deel van het afgestane materiaal gaat naar het UMCG, waar wordt onderzocht hoeveel suiker iemand heeft gegeten, hoeveel vet er in het bloed zit en hoe het bloedbeeld eruitziet. Het andere deel wordt door robots verwerkt tot kleine buisjes en opgeslagen in een volautomatische opslag bij -80 graden, waar inmiddels miljoenen samples liggen. ‘Het lab is een superspannend deel van Lifelines’, zegt teamleider Hilde Laeremans.

‘Al die kleine buisjes sturen we naar onderzoekers over de hele wereld, om te ontdekken waarom mensen in het Noorden gezond ouder worden en anderen niet’, aldus Laeremans.

Bijzonder aan dat materiaal is dat het van gezonde mensen komt. ‘Meestal hebben we in de medische wereld alleen maar bloed van mensen die ziek zijn’, legt Laeremans uit. ‘Daar kun je veel van leren, maar we willen eigenlijk vooral weten wat gezond zijn is. Dankzij onze gezonde vrijwilligers weten we hoe een gezond lichaam eruitziet.’

Ze kijkt dan ook uit naar de nieuwe, jonge deelnemers: ‘Van hen kunnen we heel veel leren, en we hopen hen dan nog gedurende heel veel jaren te kunnen volgen.’

Anoniem

Ondanks alle persoonlijke gegevens en lichaamsmateriaal blijft de privacy van deelnemers streng gewaarborgd. In het lab werken medewerkers uitsluitend met barcodes. ‘Bij de doktersassistent of de prikker geef je je naam op, en vanaf dat moment ben je een barcode’, zegt Laeremans.

‘We zullen dus nooit weten wie welke deelnemer is. Het is volledig anoniem.’ Ook Boertien benadrukt dat vertrouwen: ‘Zodra de gegevens binnenkomen, worden de persoonsgegevens direct gescheiden van de onderzoeksdata. Ik vertrouw mijn eigen gegevens als deelnemer ook volledig aan Lifelines toe.’

Meer gezonde jaren

Voor nieuwe deelnemers is er ook een directe beloning: een gratis gezondheidscheck. Maar volgens Boertien gaat het om meer dan dat. ‘De belangrijkste motivatie is dat je bijdraagt aan een uniek wetenschappelijk geheel waarmee onderzoekers ontdekken waarom de een gezond oud wordt en de ander niet. Uiteindelijk is het doel: meer gezonde jaren voor iedereen.’